Οι γνωστοί νεοφιλελεύθεροι Μιράντα Ξαφά[1], ο Πλάτων Τήνιος[2] και Μιλτιάδης Νεκτάριος[3] επαναφέρουν στο προσκήνιο το θέμα της ιδιωτικοποίησης του ασφαλιστικού συστήματος. Οι προτάσεις τους για μείωση των συντάξεων και ριφιφί στα αποθεματικά του ΑΚΑΓΕ ύψους 22 δισ. ευρώ και για περαιτέρω ιδιωτικοποίηση του Ασφαλιστικού, με αξιοποίηση των αποθεματικών και μεταφορά του ρίσκου στις «αγορές», αποτελούν μια ξεκάθαρη πολιτική επιλογή που αποδυναμώνει τον δημόσιο χαρακτήρα της κοινωνικής ασφάλισης και μετατρέπει ένα θεμελιώδες κοινωνικό δικαίωμα σε ατομική επένδυση με αβέβαιο αποτέλεσμα.
Σε μια περίοδο έντονης οικονομικής αβεβαιότητας, η ιδέα ότι οι συντάξεις θα εξαρτώνται από τις αποδόσεις των αγορών μόνο ανησυχία μπορεί να προκαλεί. Το ρίσκο μετακυλίεται στους ασφαλισμένους, ενώ το κράτος σταδιακά αποσύρεται από την ευθύνη εγγύησης αξιοπρεπών παροχών.
Απέναντι σε αυτή την κατεύθυνση, η ανάγκη είναι σαφής: ενίσχυση ενός δημόσιου, κοινωνικού, ανταποδοτικού και αλληλέγγυου συστήματος ασφάλισης, που θα διασφαλίζει σταθερότητα, δικαιοσύνη και αξιοπρέπεια για όλους – όχι μόνο για όσους αντέχουν το ρίσκο.
Η συζήτηση για το Ασφαλιστικό επιστρέφει ξανά, αυτή τη φορά με προτάσεις που δεν περιορίζονται σε επιμέρους διορθώσεις, αλλά αγγίζουν τον πυρήνα του συστήματος. Οι Μιράντα Ξαφά, Πλάτων Τήνιος και Μιλτιάδης Νεκτάριος επαναφέρουν στο προσκήνιο μια στρατηγική που βασίζεται στη σταδιακή μετάβαση προς ένα πιο κεφαλαιοποιητικό μοντέλο ασφάλισης, με ενισχυμένο ρόλο της ιδιωτικής πρωτοβουλίας.
Στο επίκεντρο των προτάσεών τους βρίσκεται η αξιοποίηση των αποθεματικών του ΑΚΑΓΕ, ύψους περίπου 22 δισ. ευρώ. Η λογική είναι ότι τα κεφάλαια αυτά δεν πρέπει να παραμένουν ανενεργά, αλλά να κατευθυνθούν σε επενδύσεις που θα ενισχύσουν τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του συνταξιοδοτικού συστήματος. Με αυτόν τον τρόπο, υποστηρίζουν, μπορεί να δημιουργηθεί ένα «μαξιλάρι» για τις μελλοντικές γενιές συνταξιούχων.
Η προσέγγιση αυτή συνδέεται άμεσα με τη φιλοσοφία του κεφαλαιοποιητικού συστήματος, όπου οι εισφορές θα επενδύονται. Σε αυτή τη βάση, προτείνεται η περαιτέρω ενίσχυση της ιδιωτικής ασφάλισης και η διεύρυνση μοντέλων όπως αυτό που ήδη εφαρμόζεται στην επικουρική ασφάλιση μέσω του ΤΕΚΑ.
Βασικό επιχείρημα των υποστηρικτών αυτής της κατεύθυνσης είναι το δημογραφικό πρόβλημα. Ισχυρίζονται δηλαδή ότι η γήρανση του πληθυσμού και η μείωση των γεννήσεων καθιστούν ολοένα πιο δύσκολη τη διατήρηση ενός καθαρά αναδιανεμητικού συστήματος. Βέβαια οι εν λόγω εκπρόσωποι του ακραίου νεοφιλελευθερισμού δεν μπορούν να δουν ότι υπάρχει και άλλος δρόμος, όπως είναι ο περιορισμός των κερδών του μεγάλου κεφαλαίου, η επιβολή ενός δίκαιου φορολογικού συστήματος, η μείωση του χρόνου εργασίας και των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης κλπ.
Ωστόσο, οι προτάσεις αυτές εγείρουν κρίσιμα ερωτήματα. Ποιος αναλαμβάνει το ρίσκο των επενδύσεων; Πώς διασφαλίζεται ότι τα αποθεματικά θα λειτουργήσουν προς όφελος των ασφαλισμένων και όχι των αγορών; Και κυρίως, ποια θα είναι η θέση της δημόσιας κοινωνικής ασφάλισης σε ένα σύστημα όπου ο ιδιωτικός τομέας αποκτά ολοένα και μεγαλύτερο ρόλο;
Η συζήτηση, λοιπόν, δεν είναι τεχνική αλλά βαθιά πολιτική. Αφορά το μοντέλο κοινωνικής προστασίας που θέλουμε: ένα σύστημα που βασίζεται πρωτίστως στη συλλογική αλληλεγγύη ή ένα σύστημα όπου η ατομική ευθύνη και η επενδυτική απόδοση θα καθορίζουν το ύψος της σύνταξης.
Σε κάθε περίπτωση, οι προτάσεις αυτές ανοίγουν έναν νέο κύκλο αντιπαράθεσης για το μέλλον της κοινωνικής ασφάλισης στη χώρα και οι συνταξιοδοτικές οργανώσεις και συνολικά το εργατικό και συνδικαλιστικό κίνημα πρέπει να αντιδράσει.
[1]Μιράντα Ξαφά: Σύμφωνα με το δικό της βιογραφικό, ξεκίνησε την καριέρα της στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, στην Ουάσινγκτον, το 1980 και στη συνέχεια υπηρέτησε ως υψηλόβαθμο στέλεχος σε κυβερνητικά πόστα και στον χρηματοπιστωτικό τομέα. Το 1991 έως το 1993 υπηρέτησε στο πλευρό του πατρός Κωνσταντίνου Μητσοτάκη ως διευθύντρια του οικονομικού γραφείου του πρωθυπουργού στην Αθήνα και εργάστηκε ως αναλύτρια των διεθνών αγορών στη SalomonBrothers/ Citigroup στο Λονδίνο. Στη συνέχεια υπηρέτησε ως μέλος του εκτελεστικού συμβουλίου του ΔΝΤ την περίοδο 2004-09, του οποίου εκτέλεσε χρέη άτυπης εκπροσώπου Τύπου στα χρόνια της βάρβαρης κατοχής της χώρας μας από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.
[2]Πλάτων Τήνιος: Οπως ο ίδιος ο κ. Σπράος έχει αποκαλύψει, συντάκτης της έκθεσης για το Ασφαλιστικό, που προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων το 1997, δεν ήταν ο ίδιος, αλλά ο κ. Τήνιος, οικονομολόγος, σύμβουλος του τότε πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη και νυν καθηγητής του Πανεπιστημίου Πειραιώς. Ηταν, επιπλέον, τότε σύμβουλος του υφυπουργού Οικονομικών Γιάννου Παπαντωνίου από κοινού με τον… γνωστό και μη εξαιρετέο Γιάννη Στουρνάρα!
[3]Μιλτιάδης Νεκτάριος: Γνήσιο τέκνο του σημιτικού εκσυγχρονισμού, διετέλεσε, μεταξύ άλλων, διοικητής του ΙΚΑ από το 1999 έως το 2024, προερχόμενος από την Εθνική Ασφαλιστική! και σχεδόν ταυτόχρονα με τη φούσκα του Χρηματιστηρίου, πρόεδρος της ΑΕΔΑΚ Ασφαλιστικών Οργανισμών (2000-2004), που διαχειριζόταν τα αποθεματικά των ασφαλιστικών ταμείων.