Οι φωτογραφίες των 200 πατριωτών - κομμουνιστών που εκτελέστηκαν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής δεν είναι απλώς ιστορικά ντοκουμέντα. Είναι πρόσωπα, βλέμματα, ζωές που στάθηκαν όρθιες μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα την 1η Μαΐου 1944, θυσιάστηκαν για την ελευθερία, την αξιοπρέπεια και τα ιδανικά ενός λαού που αγωνιζόταν να αναπνεύσει κάτω από τη ναζιστική κατοχή.
Το μεγαλείο της προσφοράς τους δεν μετριέται μόνο με τη θυσία τους, αλλά και με τη σταθερότητα της αγωνιστικής τους στάσης. Ήταν άνθρωποι που γνώριζαν τι σημαίνουν διώξεις, φυλακές και εξορίες πολύ πριν οδηγηθούν στην εκτέλεση. Το κράτος, διαχρονικά, επιφύλαξε σε όσους αγωνίστηκαν για την ελευθερία το κελί, την απομόνωση και τελικά το απόσπασμα. Κι όμως, δεν λύγισαν.
Η ιστορία μας θυμίζει επίσης μια πικρή αλήθεια: ενώ οι αγωνιστές βρέθηκαν στις φυλακές και στα ξερονήσια, οι δοσύλογοι, οι συνεργάτες των κατακτητών και οι ταγματασφαλίτες όχι μόνο απέφυγαν την ιστορική καταδίκη που τους άρμοζε, αλλά βρέθηκαν μεταπολεμικά σε θέσεις εξουσίας. Αυτή η αντιστροφή της δικαιοσύνης βαραίνει ακόμη τη συλλογική μας μνήμη.
Γι’ αυτό και η άμεση αντίδραση των νοσταλγών του ναζισμού και της ακροδεξιάς, που έσπευσαν να βεβηλώσουν το μνημείο των πεσόντων στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής μόλις δημοσιεύτηκαν οι φωτογραφίες, δεν αποτελεί απλώς πράξη βανδαλισμού. Είναι πολιτική πράξη μίσους απέναντι στη μνήμη, απέναντι στην ιστορική αλήθεια, απέναντι σε εκείνους που πλήρωσαν με τη ζωή τους την αντίστασή τους στον φασισμό.
Η μνήμη, όμως, δεν βεβηλώνεται εύκολα. Κάθε φωτογραφία που έρχεται στο φως, κάθε όνομα που ξαναδιαβάζεται, κάθε πρόσωπο που αποκτά ξανά υπόσταση στη δημόσια σφαίρα, αποτελεί μια μικρή νίκη απέναντι στη λήθη και την παραχάραξη.
Οι 200 της Καισαριανής δεν ανήκουν στο παρελθόν. Ανήκουν στη ζωντανή ιστορία των αγώνων αυτού του τόπου. Όσο υπάρχουν άνθρωποι που τιμούν τη μνήμη τους, το παράδειγμά τους θα φωτίζει τον δρόμο της δημοκρατίας, της κοινωνικής δικαιοσύνης και της ελευθερίας.