Από 1-1-2014 το εφάπαξ έχει ουσιαστικά καταργηθεί ως κοινωνική παροχή και έχει απογυμνωθεί από κάθε έννοια ανταποδοτικότητας, τόσο για παλαιούς όσο και για νέους ασφαλισμένους.
Πιο συγκεκριμένα με το άρθρο 35 του ν. 4387/2016 (νόμος Κατρούγκαλου) διέλυσε το εφάπαξ, άνοιξε τον δρόμο στην ιδιωτική ασφάλιση και φόρτωσε τον κίνδυνο αποκλειστικά στους εργαζόμενους. Με το νόμο αυτό καταργήθηκε κάθε προηγούμενη γενική, ειδική ή καταστατική διάταξη που προέβλεπε ανταποδοτικό εφάπαξ και θεσπίστηκε για τον χρόνο ασφάλισης από 1-1-2014 και μετά το σύστημα προκαθορισμένων εισφορών με νοητή κεφαλαιοποίηση, δηλαδή εφάπαξ που ισούται ουσιαστικά με επιστροφή εισφορών.
Το εφάπαξ χωρίστηκε οριστικά σε δύο τμήματα: Έως 31-12-2013 (παλαιό, περιορισμένα ανταποδοτικό) και από 1-1-2014 και μετά (μη ανταποδοτικό).
Οι μεταγενέστεροι νόμοι (π.χ. ν. 4670/2020 – νόμος Βρούτση) δεν ανέτρεψαν αυτή τη ρύθμιση, απλώς τη διατήρησαν και την εξειδίκευσαν.
Για τα έτη ασφάλισης μετά το 2014 δεν υπάρχει πλέον εφάπαξ με βάση μισθό και χρόνια εργασίας, αλλά απλή επιστροφή των εισφορών – και μάλιστα άτοκα. Πρόκειται για μια συνειδητή πολιτική επιλογή που μετατρέπει την κοινωνική ασφάλιση σε μηχανισμό διαχείρισης εισφορών, χωρίς καμία εγγύηση αξιοπρεπούς παροχής.
Με το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο καταργήθηκαν όλες οι προηγούμενες διατάξεις που διασφάλιζαν την ανταποδοτικότητα του εφάπαξ, καθώς και κάθε δυνατότητα προκαταβολής. Για τον χρόνο ασφάλισης έως 31-12-2013 διατηρείται ένα περιορισμένο τμήμα υπολογισμού, ενώ για τον χρόνο από 1-1-2014 και μετά το εφάπαξ περιορίζεται αποκλειστικά στη συσσωρευμένη αξία των εισφορών, χωρίς απόδοση, χωρίς κοινωνική προστασία.
Αυτή η επιλογή δεν είναι ουδέτερη. Αποτελεί στρατηγική αποδυνάμωσης της δημόσιας κοινωνικής ασφάλισης, με στόχο να ωθηθούν οι εργαζόμενοι και οι νέοι ασφαλισμένοι προς την ιδιωτική ασφάλιση. Όταν το κράτος δηλώνει ότι «δεν εγγυάται τίποτα», ανοίγει τον δρόμο στην εμπορευματοποίηση της ασφάλισης.
Το αποτέλεσμα είναι ένα εφάπαξ δύο ταχυτήτων και μια γενιά εργαζομένων χωρίς πραγματική παροχή, παρά μόνο την επιστροφή όσων πλήρωσαν, απομειωμένων από τον χρόνο και τον πληθωρισμό.
Να καταργηθεί ο νόμος που κατήργησε την ανταποδοτικότητα του εφάπαξ, την αποκατάσταση του κοινωνικού χαρακτήρα της δημόσιας ασφάλισης και τη διασφάλιση αξιοπρεπών παροχών για όλους, χωρίς ιδιωτικοποιήσεις και χωρίς μετακύλιση του κινδύνου στους ασφαλισμένους.